Klopt het dat testosteronboosters het testosteron verhogen

Testosteronboosters zijn een van de winstgevendste categorieën sportsupplementen. De etiketten beloven een «natuurlijke verhoging van het testosteron», «mannelijke kracht» en spiergroei zonder hormonale preparaten. De redactie heeft nagegaan welke ingrediënten daadwerkelijk het testosteronniveau beïnvloeden en welke slechts marketing zijn, en onder welke omstandigheden zelfs «werkende» componenten effect geven.

Wat een testosteronbooster is en hoe hij wordt verkocht

De term «testosteronbooster» is niet medisch. Zo noemt men voedingssupplementen, overwegend op basis van plantenextracten, aminozuren, vitaminen en mineralen, die zogenaamd de eigen aanmaak van testosteron stimuleren. In tegenstelling tot hormonale preparaten worden ze zonder recept verkocht en doorlopen ze niet de klinische proeven die verplicht zijn voor geneesmiddelen.

De analyse van Clemesha en collega's (2020) beoordeelde de samenstelling en reclameclaims van 50 populaire testosteronboosters. De auteurs stelden vast dat meer dan 90% van de producten een verhoging van het testosteron of libido claimde, terwijl wetenschappelijke gegevens ter ondersteuning van concrete ingrediënten slechts voor een klein deel van de componenten aanwezig waren, en deze gegevens vaak wezen op de afwezigheid van effect.

Vergelijkbaar werk van Balasubramanian en collega's (2019) analyseerde de topproducten onder de testosteronboosters uit webwinkels. Slechts voor een kwart van de ingrediënten bestonden er gegevens over verhoging van het testosteron, en in een aantal producten overschreed het gehalte aan zink, vitamine B3 of B6 de veilige bovengrens van inname.

«Testosteronbooster» is dus in de eerste plaats een marketingcategorie. Om een concreet product te beoordelen, moet je kijken naar de samenstelling en naar de wetenschappelijke onderbouwing van elk ingrediënt afzonderlijk, en niet naar de beloften op het etiket.

Populaire ingrediënten onder de microscoop

Aardnootje (Tribulus terrestris)— de bekendste component van testosteronboosters. Het systematische overzicht van Qureshi, Naughton en Petróczi (2014) toonde aan dat tribulus in onderzoeken bij mensen het testosteronniveau meestal niet verhoogde. Een zekere invloed op het libido is beschreven, maar het mechanisme daarvan houdt hoogstwaarschijnlijk geen verband met hormonen.

D-asparaginezuur (DAA)wekte enthousiasme op na vroege werken bij ongetrainde mannen. In het onderzoek van Willoughby en Leutholtz (2013) bij getrainde mannen veranderden 28 dagen inname van DAA tegen de achtergrond van krachttraining echter noch het hormoonniveau, noch de kracht, noch de lichaamssamenstelling. Melville en collega's (2015) registreerden bij getrainde mannen zelfs een daling van het testosteron bij een dosis van 6 g per dag.

Ashwagandhaheeft een matige wetenschappelijke onderbouwing. In een aantal gerandomiseerde studies, waaronder het werk van Lopresti en collega's (2019) bij mannen van middelbare leeftijd met overgewicht, werd een kleine verhoging van het testosteron waargenomen in vergelijking met placebo. De effecten zijn bescheiden, en de studies worden vaak gefinancierd door de fabrikanten van de extracten.

Fenegriek, tongkat ali, maca, brandnetelwortel— de gegevens zijn tegenstrijdig of beperken zich tot kleine studies. Maca kan bijvoorbeeld het libido beïnvloeden zonder het testosteronniveau te veranderen. Voor de meeste «exotische» extracten is er geen overtuigend bewijs van verhoging van het hormoon.

Waarom het corrigeren van een tekort geen «boosting» is

Zink en vitamine D worden vaak aangehaald als «bewezen» testosteronboosters. Het onderzoek van Prasad en collega's (1996) toonde aan dat beperking van zink in de voeding het testosteron verlaagde, en dat inname van zink door oudere mannen met een grenswaardig tekort het verhoogde. Bij mensen met een normale zinkstatus verhoogde extra inname het hormoon echter niet boven het gewone niveau.

Zo ook met vitamine D. In het onderzoek van Pilz en collega's (2011) hadden mannen met een laag vitamine-D-gehalte die het gedurende een jaar kregen een verhoging van het totale testosteron in vergelijking met placebo. Latere gerandomiseerde studies bij mannen zonder uitgesproken tekort bevestigden dit effect echter meestal niet.

De conclusie is eenvoudig: het corrigeren van een tekort brengt de waarde terug naar de norm, maar «jaagt» hem niet op. Als er voldoende zink en vitamine D is, zal extra inname ervan het testosteron niet verhogen, en een overschot aan zink kan de opname van koper verstoren en schadelijk zijn.

Bovendien zal zelfs een verhoging van het testosteron binnen de fysiologische norm met 10–20% nauwelijks een merkbaar verschil geven in spiermassa en -kracht. Studies naar de dosis-responsrelatie tonen aan dat een wezenlijk anabool effect verschijnt bij aanzienlijk grotere veranderingen van het hormoonniveau.

Verborgen risico: verontreinigingen en besmetting

Het ernstigste probleem van testosteronboosters ligt niet daarin dat ze vaak niet werken, maar daarin dat afzonderlijke producten te goed «werken» — door niet-aangegeven hormonale stoffen. Het internationale onderzoek van Geyer en collega's (2004) stelde vast dat ongeveer 15% van de niet-steroïde voedingssupplementen niet-aangegeven prohormonen bevatte; onder producten gericht op een «hormonaal» effect is het risico nog hoger.

De FDA publiceert regelmatig waarschuwingen over supplementen voor mannen waarin steroïden, SARM's of PDE-5-remmers zijn aangetroffen. Als een «natuurlijke» testosteronbooster in een week een uitgesproken effect geeft, is dat een reden om op je hoede te zijn, en niet om blij te zijn.

Voor sporters die dopingcontroles ondergaan kunnen zulke verontreinigingen leiden tot een positieve test en diskwalificatie. Volgens het principe van strikte aansprakelijkheid is de sporter verantwoordelijk voor elke verboden stof in het lichaam, ongeacht of hij ervan wist.

Voor de overige mensen is een verborgen steroïde of SARM een ongecontroleerde inname van een hormonaal preparaat met onderdrukking van het eigen hormoonsysteem, veranderingen van de lipiden en belasting van de lever.

• Kies producten met certificering door een derde partij (Informed Sport, NSF Certified for Sport).
• Vermijd formules met «proprietary blends» zonder vermelde doses.
• Wees op je hoede als de reclame een effect «als van steroïden» belooft.

Wat het testosteron werkelijk beïnvloedt

De grootste invloed op het testosteronniveau bij gezonde mannen hebben de basale leefstijlfactoren. Overgewicht en obesitas worden geassocieerd met een verlaging van het testosteron, en gewichtsverlies bij mensen met obesitas kan het wezenlijk verhogen.

Slaap is nog een sleutelfactor. Beperking van de slaap tot vijf uur per etmaal gedurende een week verlaagde in studies het overdagniveau van testosteron bij jonge mannen. Regelmatige slaap van 7–9 uur is belangrijker dan welk supplement dan ook.

Overmatige training in combinatie met een energietekort, chronische stress, alcoholmisbruik en sommige geneesmiddelen (opioïden, glucocorticoïden) verlagen eveneens het testosteron. Matige krachttraining ondersteunt daarentegen de hormonale gezondheid.

Als er wel symptomen zijn van een laag testosteron — verminderd libido, erectiestoornis, vermoeidheid, verlies van spiermassa — dan zijn onderzoeken en een consult bij een endocrinoloog of androloog nodig. Echt hypogonadisme is een medische aandoening die niet met testosteronboosters wordt behandeld, en substitutietherapie wordt uitsluitend door een arts voorgeschreven.

Conclusies van de redactie

De meeste testosteronboosters verhogen het testosteron bij gezonde mannen niet: voor tribulus en D-asparaginezuur zijn de gegevens overwegend negatief, voor ashwagandha bescheiden.

Zink en vitamine D kunnen alleen helpen bij een tekort, door de waarden terug te brengen naar de norm, maar zonder ze hoger op te voeren.

Het grootste gevaar is de verborgen aanwezigheid van steroïden of SARM's in «natuurlijke» producten, daarom is de keuze van gecertificeerde fabrikanten belangrijker dan de formule.

We raden aan ook onze materialen te lezen over welke onderzoeken het testosteronniveau tonen, over ashwagandha als adaptogeen en over de invloed van slaap op de hormoonbalans.

Literatuurlijst

1. Clemesha CG, Thaker H, Samplaski MK. 'Testosterone boosting' supplements composition and claims are not supported by the academic literature. World J Mens Health. 2020;38(1):115–122.
2. Balasubramanian A, Thirumavalavan N, Srivatsav A, et al. Testosterone imposters: an analysis of popular online testosterone boosting supplements. J Sex Med. 2019;16(2):203–212.
3. Qureshi A, Naughton DP, Petroczi A. A systematic review on the herbal extract Tribulus terrestris and the roots of its putative aphrodisiac and performance enhancing effect. J Diet Suppl. 2014;11(1):64–79.
4. Willoughby DS, Leutholtz B. D-aspartic acid supplementation combined with 28 days of heavy resistance training has no effect on body composition, muscle strength, and serum hormones associated with the hypothalamo-pituitary-gonadal axis in resistance-trained men. Nutr Res. 2013;33(10):803–810.
5. Melville GW, Siegler JC, Marshall PW. Three and six grams supplementation of d-aspartic acid in resistance trained men. J Int Soc Sports Nutr. 2015;12:15.
6. Prasad AS, Mantzoros CS, Beck FW, et al. Zinc status and serum testosterone levels of healthy adults. Nutrition. 1996;12(5):344–348.
7. Pilz S, Frisch S, Koertke H, et al. Effect of vitamin D supplementation on testosterone levels in men. Horm Metab Res. 2011;43(3):223–225.
8. Geyer H, Parr MK, Mareck U, et al. Analysis of non-hormonal nutritional supplements for anabolic-androgenic steroids — results of an international study. Int J Sports Med. 2004;25(2):124–129.