Wie geen L-ornithine mag gebruiken

L-ornithine wordt beschouwd als een veilig aminozuur, maar voor sommige mensen kan het ongewenst of zelfs schadelijk zijn. De redactie heeft contra-indicaties en waarschuwingen verzameld uit de medische literatuur en de bijsluiters van geneesmiddelvormen, om te helpen bepalen of het voor u de moeite waard is dit supplement te gebruiken.

Contra-indicaties en waarschuwingen: wat is het verschil

Voor voedingssupplementen zijn, in tegenstelling tot geneesmiddelen, officiële contra-indicaties niet altijd zo zorgvuldig beschreven. Daarom baseert de redactie zich, sprekend over ornithine, op drie bronnen: de bijsluiters van geneesmiddelen met L-ornithine-L-aspartaat, de medische literatuur over erfelijke stoornissen van het ornithinemetabolisme en de algemene principes van de veiligheid van supplementen.

Een absolute contra-indicatie betekent dat het gebruik schade kan berokkenen, en dat het moet worden vermeden. Een relatieve contra-indicatie of waarschuwing betekent dat het besluit samen met een arts moet worden genomen, waarbij baat en risico worden afgewogen.

Voor ornithine als sportsupplement is de baat meestal bescheiden. Zelfs een matig risico bij een concreet persoon kan dus opwegen tegen het mogelijke voordeel — en dan is het verstandiger om gewoon van het gebruik af te zien.

Hieronder bekijken we de groepen mensen voor wie het gebruik van ornithine ongewenst is of medisch toezicht vereist, en leggen we uit waarom.

Erfelijke stoornissen van het ornithinemetabolisme

De belangrijkste specifieke contra-indicatie is gyrusatrofie van het vaatvlies en het netvlies. Dit is een zeldzame erfelijke aandoening, veroorzaakt door een tekort aan het enzym ornithine-aminotransferase. Bij zulke patiënten is het ornithineniveau in het bloed aanzienlijk verhoogd, en het overschot aan de stof wordt in verband gebracht met geleidelijke beschadiging van het netvlies en verlies van het gezichtsvermogen (Valle, Simell, 2001).

De behandeling van gyrusatrofie is juist gericht op het verlagen van het ornithineniveau: men past een dieet met beperking van arginine toe, en bij een deel van de patiënten vitamine B6. Het gebruik van supplementen met ornithine is in dat geval rechtstreeks in strijd met de therapie.

Een andere zeldzame aandoening is het HHH-syndroom (hyperornithinemie, hyperammoniëmie, homocitrullinurie), waarbij het transport van ornithine naar de mitochondriën verstoord is. Zulke patiënten staan onder toezicht van specialisten in metabole ziekten en mogen geen aminozuursupplementen op eigen houtje gebruiken.

Ook bestaan er aangeboren defecten van de enzymen van de ureumcyclus. Hoewel LOLA soms wordt besproken in de context van hyperammoniëmie, is bij erfelijke stoornissen van de cyclus de keuze van de therapie uitsluitend een zaak van een klinisch geneticus.

Nieren en lever

De bijsluiters van preparaten met L-ornithine-L-aspartaat noemen ernstige nierinsufficiëntie als contra-indicatie. De logica is duidelijk: ornithine versnelt de vorming van ureum, en de uitscheiding ervan hangt af van de nierfunctie. Voor gezonde mensen is dit geen probleem, maar bij een verstoorde nierfunctie is een belasting met stikstofhoudende producten ongewenst.

Mensen met een chronische nierziekte moeten alle geconcentreerde aminozuursupplementen, inclusief ornithine, met een nefroloog bespreken. Vaak wordt voor hen juist een beperking van de eiwitinname aanbevolen.

Met de lever is de situatie anders. LOLA gebruikt men juist bij leverziekten, maar dat is een behandeling met concrete doses, vorm en medisch toezicht. Voorgeschreven preparaten eigenmachtig vervangen door een sportsupplement of het aan de behandeling toevoegen mag niet.

Bij ernstige leverbeschadiging is het aminozuurmetabolisme veranderd, en de reactie op extra ornithine is moeilijk te voorspellen. Daarom moet een hepatoloog de kwestie beslissen.

Andere risicogroepen

Naast erfelijke ziekten en nierpathologie zijn er groepen voor wie de veiligheid van ornithine simpelweg niet is onderzocht. Het ontbreken van gegevens is een voldoende reden voor voorzichtigheid.

Mensen die receptplichtige preparaten gebruiken, doen er goed aan de arts op de hoogte te stellen van alle supplementen. Klinisch relevante interacties van ornithine zijn weinig beschreven, maar dat wijst eerder op een gebrek aan onderzoek dan op de afwezigheid ervan.

Patiënten met een gevoelig maag-darmkanaal, het prikkelbaredarmsyndroom of een neiging tot diarree moeten voorzichtig zijn met grote doses: het osmotische effect van ornithine kan de symptomen versterken.

Sporters die aan wedstrijden deelnemen, moeten onthouden: ornithine is niet verboden door WADA, maar dat geldt niet voor mogelijke verontreinigingen in het product. Kies gecertificeerde supplementen.

Wanneer je het gebruik onmiddellijk moet staken

Zelfs als u geen van de genoemde contra-indicaties heeft, kan het lichaam individueel reageren. Er zijn symptomen waarbij het gebruik van ornithine moet worden gestaakt en medische hulp moet worden gezocht.

• uitslag, jeuk, zwelling van het gezicht of ademhalingsmoeilijkheden;
• hevige buikpijn, braken, aanhoudende diarree;
• gezichtsstoornissen, verslechtering van het schemerzicht;
• ongewone zwakte, verwardheid;
• afname van de hoeveelheid urine of oedeem.

Zulke symptomen worden niet noodzakelijk juist door ornithine veroorzaakt: bij combinatieproducten kan de oorzaak een ander bestanddeel zijn. Maar een arts moet dit uitzoeken.

Als u er niet zeker van bent of u contra-indicaties heeft, is de eenvoudigste stap het etiket van het product aan uw huisarts te laten zien en na te gaan of het in uw situatie zin heeft het supplement te gebruiken.

Onthoud dat voor de meeste mensen het afzien van ornithine geen enkel verlies met zich meebrengt: het is geen essentiële stof en geen supplement met een bewezen ergogeen effect.

Conclusies van de redactie

L-ornithine is veilig voor de meeste gezonde volwassenen, maar heeft duidelijke beperkingen. Absoluut onaanvaardbaar is het bij gyrusatrofie van het netvlies en andere erfelijke stoornissen van het ornithinemetabolisme.

Ernstige nierinsufficiëntie, leverziekten, zwangerschap, borstvoeding en de kinderleeftijd vereisen een verplicht besluit van een arts.

Aangezien de baat van ornithine voor sporters bescheiden is, is het bij welke twijfel over de veiligheid dan ook verstandiger ervan af te zien.

We raden aan ook kennis te nemen van de materialen «Bijwerkingen van L-ornithine», «L-ornithine: wat het is en hoe het werkt» en «Mythes over L-ornithine».

Literatuurlijst

1. Valle D, Simell O. The hyperornithinemias. In: Scriver CR, Beaudet AL, Sly WS, Valle D, eds. The Metabolic and Molecular Bases of Inherited Disease. 8th ed. New York: McGraw-Hill; 2001.
2. Kircheis G, Nilius R, Held C, et al. Therapeutic efficacy of L-ornithine-L-aspartate infusions in patients with cirrhosis and hepatic encephalopathy: results of a placebo-controlled, double-blind study. Hepatology. 1997;25(6):1351–1360.
3. Butterworth RF, McPhail MJW. L-Ornithine L-Aspartate (LOLA) for hepatic encephalopathy in cirrhosis: results of randomized controlled trials and meta-analyses. Drugs. 2019;79(Suppl 1):31–37.
4. Bucci L, Hickson JF, Pivarnik JM, et al. Ornithine ingestion and growth hormone release in bodybuilders. Nutr Res. 1990;10(3):239–245.
5. Maughan RJ, Burke LM, Dvorak J, et al. IOC consensus statement: dietary supplements and the high-performance athlete. Br J Sports Med. 2018;52(7):439–455.
6. World Anti-Doping Agency. The World Anti-Doping Code: International Standard. Prohibited List. Montreal: WADA; чинна редакція.